در وعايى نهاده يعنى به جهت تحفظ در ظرفى كرده و نگاه داشته و حقوق واجبه آن را نداده و به جهت كثرت حرص بر جمع آن و طول امل و تشاغل به آن از دين حق باز مانده ، مرويست كه عبد اللَّه سليم سر كيسه را نبستى و پيوسته آن را نامربوط و نامحفوظ داشتى وى را گفتند كه چرا چنين ميكنى گفت ميترسم كه اگر بحفظ آن مشغول شوم در آيه * ( جَمَعَ فَأَوْعى ) * داخلشوم ، پس حق سبحانه بيان محبت ايشان بر جمع مال كرده ميفرمايد كه : ( 19 ) - * ( إِنَّ الإِنْسانَ ) * بدرستى كه آدمى * ( خُلِقَ ) * آفريده شده است * ( هَلُوعاً ) * بسيار حريص بر جمع اموال و سريع المنع از أداء حقوق مفروضه آن و بىصبر و سريع الجزع در بليات و مصايب و اين مأخوذ است از ناقة هلوع اى سريعة السير ، از مقاتل مروى است كه هلوع جانورى است در پس كوه قاف كه هر روز هفت صحرا از گياه خالي ميگرداند يعني همه حشايش آن را مىخورد و آب هفت دريا را مياشامد و در گرما و سرما صبر ندارد و هر شب در انديشه آن است كه فردا چه خواهد خورد ، پس حق سبحانه آدمى را در بىصبرى و انديشه روزى بدين دابّه تشبيه فرموده و از حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم مروى است كه شر ما فى الرجل شح هالع و جبن خالع بدترين آنچه در مرد بود بخلى است كه او را از دادن باز دارد و بد دلى كه دل او را از جاى بر كند ، و احمد بن يحيى روايت كند كه محمّد بن عبد اللَّه بن طاهر از من پرسيد كه تفسير هلوع چيست گفتم هيچ تفسير ابين و اوضح از تفسيرى نيست كه حقتعالى فرموده و هو قوله : ( 20 ) - * ( إِذا مَسَّه الشَّرُّ ) * چون برسد او را چيزى بد مانند فقر و قرض * ( جَزُوعاً ) * بسيار جزع نمايد و فرياد كند : ( 21 ) - * ( وَإِذا مَسَّه الْخَيْرُ ) * و چون برسد او را چيزى خوب * ( مَنُوعاً ) * منع كند نفس خود را از اطاعت و انفاق مال در راه حضرت عزت اذاى ، اول ظرف ( جزوع ) است ، و اذاى دوم ظرف ( منوع ) و اين اوصاف ثلاثه احوال مقدره‌اند يا محققه ، يعنى انسان به جهت رسوخ جزع و منع در او بمرتبه است كه گوئيا بر اين مجبولست نه آنكه از صفات امور خلقيه و غير اختياريه اوست مثل قوله تعالى خُلِقَ الإِنْسانُ مِنْ عَجَلٍ و دليل بر اين آنست كه انسان در بطن و مهد متصف به اين دو صفت نيست و ديگر آنكه اين از صفات ذميمه است و حق سبحانه فاعل ذم نيست و دليلي ديگر بر آن استثناى مؤمنين است از آن فى قوله : ( 22 ) - * ( إِلَّا الْمُصَلِّينَ ) * يعنى جميع آدميان به اين دو صفت موصوفاند مگر نماز گذارندگان . ( 23 ) - * ( الَّذِينَ هُمْ ) * آنان كه ايشان * ( عَلى صَلاتِهِمْ ) * بر نماز خود * ( دائِمُونَ ) * مداومت